Anasayfa » Anlamlı Hikayeler

18 Ocak 2026, 14:17

Editör:

Yoldaşların, emekçilerin cevizli, bademli, üzümlü… ekmekleri, çörekleri, sabahleyin sıcak sıcak ihtiyaçları kadar Sovyet fırınlarından alıp yediğinin söylendiği yıllar, 1960-70’li yıllardı. Yani yarım asır, yani en az elli yıl öncesinin, Sovyet propagandasıydı bu. Bugünü yansıtan yukarıdaki tablo ile dahi o topraklarda ki emekçiler, yoldaşlar o çörekleri, ekmekleri sıcak sıcak fırınlardan alıp yiyemez. Tabii bu sözlerimi bir genelleme ve çoğunluk  kastederek kurduğumu dikkate alınız.

 Bu verilerden sonra, vicdanımızı rahatlatmak açısından bizde “yetişkin çocuklar olarak) “aldatıldık” diyebilir miyiz? En azından kendi adıma üç beş yıl öncesi olsaydı diyebilirdim. Ama şimdi “aldatıldım” demiyorum. Üzerine basa basa söylüyorum, aldatılmadım, AL DAN DIM… “Aldatıldım”” dediğimizde sorumluluktan kaçıp suçu ötekine yıkıyoruz. Fakat “aldandım” dediğimizde seçimlerimizde sorumluluk alıyoruz. Yetişkin insan sorumluluk alır.

Aşağıda, dünyanın en büyük petrol rezervine sahip sekiz ülke ile o ülkelerin GSMH ları nın bir tablosunu oluşturdum. Kapitalist sisteme alternatif olarak ve daha insancı ve adil olma iddiasındaki sosyalist ve şeri, İslam ekonomi politiği ile bu dünyayı cennete çevireceği iddiasında olan ülkeleri var.

Geçen bir muhabir Venezuela Türkiye Büyükelçisine, “Maduroya ABD, Türkiye gidersen sana güvenceli ve lüks bir hayat sağlarız demiş, doğru mu?” gibi bir soru sordu. Büyükelçi, “Maduro sosyalist bir ülkenin devrimci bir lideridir. Ülkesini terk etmez,” dedi. Sayın büyükelçi bunu öyle bir ses tonu ve beden diliyle söyledi ki her devrimcinin hemen keleş alıp ABD’ye karşı dağa çıkası gelir.

Böyle bir olay olsaydı ve aynı soru İran Büyükelçisine sorulsaydı cevap benzer olurdu: “O İran Yüce İslam Cumhuriyetinin Lideri, O bir Seyyiddir, O bir İmamdır, O bir rehber-i muazzam-i İran, O bir Ayetullah, O bir Molla, O bir Hüccet-ül-İslâm… köpürt köpürte bildiğin kadar. Retorik çok iyi, göğüs kabartıyor ve insanı heyecanlandırıyor. Fakat ortada çağdaş medeniyet açısından şişinecek bir durum yok. Hatta bir hezimet var.

İran devrimin ardından yönetime gelenlerden, öğretim üyesi, prof, tıp doktoru, cumhurbaşkanlığı danışmanı ve o çevreden olan bir isim, “biz devrim yaptığımızda bir maaşım bir motosiklet alıyordum. Şimdi üç maaşla alamıyorum,” demiş. Doç. Dr. Serkan AFACAN, “İran da asgari ücret 100 dolar civarı diyor(araştırmalarıma göre bir ara 158 dolardı-a.s.), memur, öğretim üyesi vb. çoğu 300 dolar civarı maaş alıyor,” diyor. Bu dünyanın 3. petrol rezervine sahip olan ülkesi. Yerin altından para kaynıyor. Bu iktidar 1979 dan beri iktidarda.

Bu ülkelerin bir dünya markası ürünleri yok. AR GE harcamaları dahi Türkiye ile ölçülemeyecek seviyede. Dünyanın 8 petrol üreten ülkesinin GSMH sı bir Almanya etmiyor. Eski 9 Sovyet Cumhuriyetinden Rusya hariç sekizinin toplam GSMH Türkiye’nin GSMH’sını yarısı ediyor. Dünyanın en büyük petrol rezervine sahip 4 Müslüman ülkenin (Suudi Arabistan, Kuveyt, B.A.E. İran ve bir Sosyalist Ülke olan Venezuella’nın,) bir yıllık toplam GSMH bir Türkiye’nin yarı kat fazlası ediyor. Stanford Üniversitesinin bir yılda ürettiği bilimsel makale 19 Arap, Müslüman ülkeninkine denk. Nobel ödülü sıralamasında sondan birinciler. Oscar ödülleri, benzer bir sonuç. Ya inavasyon... Tablo ortada. Bu ülkeler, şöyle bir soruya makul olan ne cevap verebilirler. Afra tafranızdan geçilmiyor fakat; yukarıdaki tabloya bakıp, çağdaş dünyanın insanına, sizde olmayan bizde olan, var diyeceğiniz neyi vadedecek, önereceksiniz? Cazibeniz ne? Mer. Demirel bizim için demişti: “Zengin toprakların fakir bekçileriyiz”- fakir bekçileri olmuş bu ülkeler.

Müslümanlar, Müslümanlık iyide, kötü ve beceriksiz Müslümanlar sayesinde bu kötü tablo oluşuyor diyor. Marksistlerde, Marksizm, sosyalizm mükemmel de Marksizmi yanlış uygulayan kötü Marksist yöneticiler sayesinde buradayız yada bu hale geldik diyorlar. Yada emperyalist ambargolar sonunda buradayız diyorlar. Kanımca ambargoların etkisi büyüktür, fakat nihayi sebep ambargo değildir. Müslümanlıkta insanlığa önemli katkılar sağlamış, Marksizm de önemli katkılar sağlamış inanç ve ideolojiler. Getirileri olduğu gibi, tabloda da görüleceği gibi büyük götürüleri olmuştur.

Deneyimler göstermiştirdir ki, bahsedilen inanç ve ideolojinin ekonomi politiği insanlığın dertlerine deva olmamış, getirileri kadar götürleride olmuştur. Aynı şeyleri yaparak farklı sonuçlar elde edilemeyeceği deneyimler ile ortadadır.

M. Sekman’nın deyimi ile “ya bir yol bul, ya bir yol aç, ya da yoldan çekil”menin vakti gelmiştir. Eski inanç ve ideolojiler, büyük anlatılar dönemi cazibesini kaybetmektedir. Yeni bir yol nedir, şimdilik flu. Tarihin bu büyük anlatı ve deneyimlerinden yararlanarak arayışımızı sürdüreceğiz. Yapay zeka, nöropsikiyatr, genetik… bilimlerindeki yeni keşifler, mevcut inanç ve ideolojilerin bütünsel uygulanabilirliğini tedavülden kaldırmakta. Zamanın ruhu, önceden hiç bilmediğimiz yeni kodlar, datalar sunmakta bize. İnsanlık bunlarla ne zaman ve nasıl bir resim çizecek? Bu veriler henüz turfanda ve sanki hafızamıza reset çekilmiş, (eski) bilgi ve yeteneğimiz ile bu yeni dünyanın acemileriyiz, bu malzemeleri kullanmanın. Bunlar sosyoloji, dolayısıyla insanlığın ideallerini bambaşka biçimde belirleyen / belirleyecek olan veriler gibi gözükmekte. 

Aramaya devam edeceğiz, yeni bir yolu. Yapay zeka, robotlar bizi yönetmeden onları yönetmenin bir yolunu bulmak için. Bu ise o teknolojiyi öğrenmek (AR-GE’ye bütçe ve zaman ayırmak) ve kontrol etmek (yetişmiş insan kitlesi oluşturmak) için büyük (sermaye hareketine) yatırımlar yapmaya ve bunlar için kaynak üretmek gibi birinci önceliği olan çabaya ihtiyaç göstermektedir. Yeni dünyayı anlamak ve onunla senkronize olmak gibi zorluklar bizi bekliyor. (Ar-Ge bütçe miktarlarında da bahsedilen ülkeler sonlarda gelmekte.)

Kendi adıma öz eleştirimi yapıyorum. Cevizli, üzümlü, bademli… ekmek ve çörekler takılı zokayı yuttum. Geri kalmış bir ülkenin ham ervah bir neferi olarak.  Aldandım. Kullanıldım. Yenildim; kaybettim. Haviidim. Kendimi dünyanın merkezi görecek çağda idim. İlim irfan noksanıydım. Neşet Ertaş’ın dizeleri ile söylersek: “Cahildim, dünyanın rengine kandım.” Boştum. Hamdım. Üzerimize istediklerini yazdılar. Bende onu kendim sandım. Yüksek siyasettir, insanlara maruz kaldıklarını kendi seçimleri imiş gibi hissettirmek, düşündürmek. Maruz kaldıklarımı (ben de) kendi seçimim sandım. Deyişimizde olduğu gibi sonunda, “Aradım hatayı özümde buldum.”

Üstat, “yola çıkmak, yoldan çıkmaktır,” der. Yeni bir yola çıkmaya çalışıyorum, epeydir. Tabii bunun kaçınılmaz sonucu olarak bir yoldan da çıkıyorum, hadisatında. Bu yolda, bütün bildiklerimi, ezberlerimi, bunlardan bi habermiş gibi, başka birinin bilişi, ezberi imiş gibi eleştirip inceleyip anlamaya çalışmaktayım. Yani kendimi gözden geçiriyorum. Kendimi güncellemek için. Arafta gibiyim. Hiçbir şeyi yeteri kadar öğrenmeden, ölçüp biçmeden, mantık süzgecinden geçirmeden ne kabul edeceğim, ne reddedeceğim. Özgürlük seçim yapabilmektir. Seçim yapabilmek, seçeneklerin neler olduğunu ve onların ne idigünü bilmekle ve üstün bir analiz, sentez yapabilme yeteneği (kazanmışlığını) gerektirir. Bu ise bir inanç ve ideoloji ön yargısına sahip olmadan uzun yıllar kendine emek harcamak ile mümkün. Yani (eski-mevcut) bildiklerini unutmak ve yeni öğrendiklerini nesnel bir mantık süzgecinden geçirerek ulaşılacak bilgiye dayanarak yeni bir yol tutmayı zorunlu kılar. 

Yoldan çıkmak kolay belki, fakat yeni, benim diyebileceğin bir yol bulmak oldukça zor.  Ya nasib!..

A.S.

16 Ocak 2025

  |  Bu haber 928 defa okunmuştur.